Kiedy pieniądze szczęścia nie dają?

Nagrodę Nobla 2015  w dziedzinie nauk ekonomicznych otrzymał pochodzący ze Szkocji, pracujący na Uniwersytecie Princeton 69-letni profesor ekonomii Angus Deaton, za prace badawcze w zakresie konsumpcji, ubóstwa i dobrobytu. W uzasadnieniu dokonanego wyboru podano, że laureat bardziej niż ktokolwiek inny przyczynił się do poznania wyborów konsumentów. Wiedza w tym zakresie jest niezbędna do prowadzenia  polityki wspierającej dobrobyt i redukującej ubóstwo.

Podstawowym osiągnięciem Angusa Deatona jest wkład do zrozumienia wyborów   konsumentów. Nagroda stanowi tym samym uhonorowanie jego badań nad systemami popytu, związkami między konsumpcją a dochodem na poziomie indywidualnym oraz badań dotyczących standardu życia i ubóstwa w krajach rozwijających się.

W swoich pracach laureat rozwijał przede wszystkim trzy kwestie: jak konsumenci dzielą wydatki, ile dochodu społeczeństwa jest wydawane a ile oszczędzane, oraz w jaki sposób należy mierzyć i analizować dobrobyt i ubóstwo. Do niedawna przyjmowano uproszczone modele zachowań konsumpcyjnych ludzi. Zakładano, że biedne gospodarstwa domowe będą zachowywać się podobnie jak bogate z tą różnicą, że będą miały inny dochód do rozporządzenia. Obecnie dzięki analizom Deatona znane są ograniczenia takiego podejścia. Z nowych systemów popytu korzystają rządy, próbując oszacować między innymi skutki fiskalne zmian podatków.

Noblista wraz z innym ekonomistą Danielem Kahnemanem prowadził również badania dotyczące stopnia zadowolenia  z życia w zależności od posiadanych zasobów. Badania te potwierdziły, że im wyższe dochody tym wyższa jest ocena w zakresie poczucia szczęścia. Na przykładzie Amerykanów wykazano jednak, że wzrost poczucia szczęścia  można obserwować tylko do poziomu 75 tys. dolarów rocznego dochodu. Po przekroczeniu tej kwoty poziom szczęścia przestaje wzrastać.

Należy podkreślić, że Angus Deaton już w latach dziewięćdziesiątych analizował wydatki konsumpcyjne w krajach rozwijających się, wychodząc z założenia, że stanowią one lepszą miarę ubóstwa lub dobrobytu, niż wskaźniki prezentujące poziom dochodów.

W czasach, gdy  pogłębia się rozwarstwienie między najbiedniejszymi a najbogatszymi, prace Deatona nabierają szczególnego znaczenia. Z tego względu ostatnią Nagrodę Nobla z ekonomii należy uznać za ukłon w stronę najważniejszych problemów współczesnego świata.

Najbardziej prestiżowa nagroda w dziedzinie nauk ekonomicznych jest nagrodą Banku Szwecji, ustanowioną dla uczczenia pamięci Alfreda Nobla. Ufundował ją w 1968 r. szwedzki bank centralny z okazji 300-lecia swojego istnienia. Nagroda z ekonomii jest przyznawana na tych samych zasadach co w pozostałych dziedzinach, przez niezależny komitet Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk. Zmarły w 1896 r. twórca nagrody Alfred Nobel w swoim testamencie wymienił jedynie nagrody w dziedzinie medycyny, fizyki, chemii, literatury oraz za działalność na rzecz pokoju. W powyższych dziedzinach nagrody przyznawane od 1901 r. są finansowane przez Fundację Noblowską, która zarządza majątkiem pozostawionym przez Alfreda Nobla.