Nasz Inicjatywy - Wytwórnia Obligacji

Laboratorium obligacji społecznych

Centrum Badawcze FORESIGHT działające w Wyższej Międzynarodowej Szkole Biznesu w Warszawie rozpoczyna realizację projektu, którego celem jest skonstruowanie odpowiednio
do uwarunkowań gospodarczych w Polsce nowego mechanizmu finansowania programów społecznych.

W ramach projektu „Laboratorium obligacji społecznych” przewiduje się:

  • stworzenie na wzór działań podejmowanych w innych państwach centrum badającego możliwości wykorzystania nowego instrumentu
  • określenie kluczowych problemów społecznych oraz grup docelowych
  • opracowanie odpowiedniego mechanizmu finansowania
  • identyfikacja organizacji świadczących profesjonalnie usługi społeczne
  • opracowanie systemu ewaluacji programów społecznych
  • utworzenie zespołu świadczącego usługi doradztwa w zakresie nowego mechanizmu

O projekcie

Takie problemy jak bezrobocie, niska dostępność opieki zdrowotnej, postępujący proces ubożenia części społeczeństwa, starzenie się społeczeństw w powiązaniu z niekorzystnymi trendami demograficznymi stanowią obecnie trudne wyzwanie dla wielu państw, niezależnie od osiągniętego poziomu rozwoju społeczno – gospodarczego. Skuteczność działań realizowanych programów społecznych finansowanych z budżetu państwa cechuje się w wielu przypadkach niską efektywnością. Przyczyny tego stanu to realizacja usług i ich finansowanie przy słabym powiązaniu z wynikami, brak właściwej ewaluacji programów oraz ograniczone środki budżetowe.
Nasz Inicjatywy - Wytwórnia Obligacji
Z powyższych względów coraz więcej państw zaczyna testować nowe mechanizmy finansowe, które pozwolą eliminować problemy społeczne przy udziale rynku kapitałowego. Należą do nich m.in. Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia, Indie, Izrael, Wielka Brytania i Hiszpania. Jednym z takich rozwiązań jest mechanizm określany mianem obligacji społecznych. Nowe rozwiązanie bazuje na założeniu, że inwestycje dokonywane w sektorze społecznym mogą przyczynić się do znaczących oszczędności w sektorze publicznym.
Pojęcie obligacji społecznych (Social Impact Bonds) zostało po raz pierwszy użyte w Wielkiej Brytanii, która jest pionierem w zakresie wykorzystania tego typu rozwiązania. W USA funkcjonuje pojęcie „płać za sukces” (Pay for Success), natomiast w Australii stosuje się określenie obligacje korzyści społecznych (Social Benefits Bonds).

Mechanizm emisji obligacji społecznych obejmuje kilka etapów. Rząd lub jednostka samorządowa określa problemy społeczne, których realizacja będzie finansowana przez rynek a następnie zawiera kontrakt z wybranym pośrednikiem. Pośrednik jako agent emisji obligacji zobowiązany jest zapewnić środki na funkcjonowanie programu poprzez pozyskanie kapitału z rynku, w tym od banków, inwestorów indywidualnych i innych podmiotów. Zgromadzone środki przeznacza na sfinansowanie określonego programu usług społecznych. W przypadku nowego rozwiązania to nie administracja ale rynek decyduje, które organizacje świadczące usługi społeczne uznaje za efektywne i te finansuje. Emitent obligacji będzie mógł pozyskać kapitał tylko wówczas, gdy prywatni inwestorzy będą przekonani, że postawione cele są możliwe do osiągnięcia.
Nasz Inicjatywy - Wytwórnia Obligacji2
Wyniki realizacji programu powinny być mierzone przez niezależnego ewaluatora, gdyż na ich podstawie dokonywane są wypłaty z budżetu. Wysokość wypłat rośnie gdy wynik przewyższa cel minimalny, jednakże zazwyczaj tylko do ustalonego maksymalnego pułapu. Uzyskane płatności z budżetu pośrednik przeznacza na zwrot pożyczonego kapitału od inwestorów prywatnych i wypłatę zysku. W ten sposób rząd spłaca inwestorów zyskami, które stanowią wynik oszczędności uzyskanych w ramach realizacji programu. Pionierski w skali świata pilotażowy 6-letni program emisji obligacji społecznych uruchomił we wrześniu 2010 r. rząd Wielkiej Brytanii.
Popularność obligacji społecznych z roku na rok rośnie. Tego typu programy zaczęły przygotowywać Australia, Nowa Zelandia, Kanada, Indie, Irlandia oraz Izrael. Najczęściej identyfikowane do rozwiązania problemy społeczne to recydywa, bezdomność, bezrobocie, wykluczenie młodych, edukacja i ochrona dzieci.

W dokumentach Unii Europejskiej pojęcie obligacji społecznych pojawiło się po raz pierwszy dopiero w 2013 w „Pakiecie inwestycji społecznych na rzecz wzrostu gospodarczego i spójności”. W dyskusji na temat charakteru nowego instrumentu podkreśla się, że w obligacje powinni inwestować obywatele, przedsiębiorstwa i grupy identyfikujące się ze społeczną odpowiedzialnością biznesu.

W Polsce wiedza na temat istoty nowego rozwiązania i możliwości jego wykorzystania nie została dotychczas w wystarczającym stopniu upowszechniona. Podstawowym argumentem przemawiającym za wykorzystaniem obligacji społecznych jest możliwość wykreowania oszczędności w budżecie, zwiększenie jakości usług społecznych, wykorzystanie rynkowych mechanizmów finansowania potrzeb społecznych w miejsce doraźnego wydatkowania środków bez ich ukierunkowania na rezultaty. Powyższy mechanizm wymaga uwzględnienia go w regionalnych i rządowych strategiach rozwoju a także przez instytucje rynku kapitałowego.